Masz już dość wydawania fortuny na kolejne emolienty, maści sterydowe i specjalistyczne balsamy, które przynoszą tylko chwilową ulgę? Atopowe zapalenie skóry (AZS) to niezwykle frustrująca, przewlekła choroba, w której skóra dosłownie „płonie”, swędzi i pęka. Kiedy standardowa dermatologia zawodzi, pacjenci naturalnie zaczynają szukać pomocy na własnym talerzu. Internet pęka w szwach od rad dotyczących „cudownych diet na AZS”, nakazujących odstawienie glutenu, nabiału i cukru z dnia na dzień. Zanim jednak zrezygnujesz z ulubionych potraw, musisz dowiedzieć się, jak Twoje jelita komunikują się ze skórą i czy uniwersalna dieta dla atopików w ogóle istnieje.
Atopowe zapalenie skóry to choroba o bardzo złożonym podłożu. Wynika z genetycznego defektu bariery naskórkowej (braku odpowiedniej ilości filagryny, białka wiążącego wodę) oraz nadreaktywności układu immunologicznego. Z powodu nieszczelnego płaszcza hydrolipidowego, skóra atopika przepuszcza alergeny, bakterie i zanieczyszczenia, na które organizm reaguje agresywnym stanem zapalnym.
Choć AZS jest z definicji chorobą skóry, to właśnie układ odpornościowy odgrywa w niej główne skrzypce. A ponieważ aż około siedemdziesiąt procent naszych komórek odpornościowych znajduje się w jelitach, logicznym staje się fakt, że to, co do nich trafia, ma kolosalny wpływ na to, jak wygląda nasz naskórek. Zjawisko to w medycynie nosi nazwę osi jelitowo-skórnej.
Uniwersalna „dieta na AZS” nie istnieje. Uważaj na eliminację!
Zacznijmy od rozprawienia się z największym mitem, który krąży na forach dla atopików. Nie ma jednej, uniwersalnej, odgórnie ustalonej „diety na AZS”, która zadziała u każdego pacjenta. Skreślanie całych grup produktów spożywczych (np. laktozy czy glutenu) w ciemno, bez potwierdzonej diagnozy alergii lub nietolerancji, to najprostsza droga do niedoborów pokarmowych, które paradoksalnie… jeszcze bardziej pogorszą stan Twojej skóry i osłabią barierę ochronną.
Związek między dietą a nasileniem zmian atopowych jest bardzo indywidualny. Według badań, rzeczywista alergia pokarmowa (np. na białka mleka krowiego, jaja kurze czy orzeszki ziemne) zaostrza AZS głównie u niemowląt i małych dzieci. U osób dorosłych alergie pokarmowe są znacznie rzadszą przyczyną nawrotów niż np. stres, suche powietrze czy roztocza kurzu domowego. Nie oznacza to jednak, że jadłospis dorosłego atopika nie ma znaczenia. Ma ogromne, ale w kontekście wyciszania ogólnoustrojowego stanu zapalnego, a nie ślepej eliminacji.
Co najczęściej zaostrza objawy? Kiedy jedzenie podsyca pożar
Choć nie u każdego atopika konkretne pokarmy wywołują wysypkę, istnieje pewna grupa substancji, które z fizjologicznego punktu widzenia nasilają świąd i napędzają machinę zapalną w organizmie. Czego warto unikać, gdy skóra jest w fazie zaostrzenia?
Kaskada histaminowa (Pseudoalergie)
To absolutnie kluczowy mechanizm u osób ze zmianami skórnymi! Często wydaje nam się, że mamy alergię na dany produkt, podczas gdy w rzeczywistości cierpimy na nietolerancję histaminy lub spożywamy zbyt dużo tzw. liberatorów histaminy (substancji, które powodują jej gwałtowny wyrzut w organizmie). Histamina to główny winowajca potwornego swędzenia i zaczerwienienia skóry w AZS.
-
Jeśli masz AZS, drastycznie ogranicz spożycie produktów mocno przetworzonych, długo dojrzewających serów, wędzonych ryb, kiszonek, czerwonego wina oraz warzyw takich jak pomidory, szpinak czy bakłażan w okresie nasilenia objawów.
-
Unikaj również cytrusów i truskawek, które znane są z tego, że bezpośrednio uwalniają histaminę z komórek tucznych, potęgując uporczywy świąd.
Cukier rafinowany i żywność wysokoprzetworzona
Nadmiar cukru prostego i tłuszczów trans (obecnych w fast foodach, margarynach kostkowych, słodyczach i chipsach) to prawdziwa pożywka dla stanu zapalnego. Badania jednoznacznie pokazują, że dieta obfitująca w żywność wysokoprzetworzoną drastycznie zmienia mikrobiom jelitowy, niszcząc dobre bakterie na rzecz tych patogennych. Zniszczone środowisko jelit natychmiast przekłada się na nadreaktywność układu immunologicznego, który ze zdwojoną siłą atakuje osłabioną skórę atopika.
Chemiczne dodatki do żywności
Sztuczne barwniki, konserwanty (np. benzoesan sodu) i wzmacniacze smaku (jak glutaminian monosodowy) to silne czynniki drażniące. U dorosłych pacjentów z AZS to właśnie te niewidoczne gołym okiem chemiczne substancje bywają częstym zapalnikiem tzw. pseudoalergii, wywołując nagły rzut choroby, którego nie potrafimy powiązać z żadnym konkretnym, naturalnym alergenem.
Dieta przeciwzapalna. Co jeść, aby wyciszyć skórę?
Skoro wiemy już, czego unikać, skupmy się na tym, co powinno stanowić fundament jadłospisu każdego atopika. Zamiast diety eliminacyjnej, medycyna zaleca dietę przeciwzapalną (bazującą na założeniach diety śródziemnomorskiej). Jej celem jest uszczelnienie bariery jelitowej, obniżenie poziomu cytokin zapalnych i dostarczenie skórze cegiełek do odbudowy zniszczonego naskórka.
Potężna dawka kwasów Omega-3
To naturalna, wewnętrzna „maść” przeciwzapalna. Kwasy omega-3 potrafią hamować produkcję substancji prozapalnych w ciele i poprawiać nawilżenie naskórka od wewnątrz. Włącz do swojej codziennej diety:
-
Tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, sardynki – uwaga jednak na jakość i świeżość ryb w kontekście wspomnianej wcześniej histaminy!).
-
Świeżo mielone siemię lniane, nasiona chia i olej lniany tłoczony na zimno.
-
Orzechy włoskie (jeśli nie masz na nie alergii krzyżowej).
Odbudowa mikrobiomu (Probiotyki i Prebiotyki)
Zdrowe jelita to ukojona skóra. Zadbaj o to, by dostarczyć swojemu organizmowi dobrych bakterii (probiotyków) oraz pożywki, dzięki której będą mogły rosnąć (prebiotyków). Jeśli źle tolerujesz tradycyjne kiszonki z powodu histaminy, rozważ celowaną, specjalistyczną suplementację probiotyczną zaleconą przez lekarza. Obficie jedz natomiast prebiotyki: szparagi, cykorię, owies, czosnek i pory, które „dokarmiają” pożyteczną florę bakteryjną.
Antyoksydanty i cynk na straży regeneracji
Skóra uszkodzona przez AZS wymaga gigantycznych nakładów witamin i minerałów, aby móc się zregenerować po ciągłym drapaniu i mikrourazach.
-
Cynk: Przyspiesza gojenie się ran, łagodzi stany zapalne i bierze udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych w skórze. Jego świetnym źródłem są pestki dyni, kasza gryczana i mięso.
-
Witaminy A, C, E: To najsilniejsze antyoksydanty, które chronią zniszczoną skórę przed stresem oksydacyjnym. Jedz dużo bezpiecznych, kolorowych warzyw (np. marchew, bataty, brokuły, cukinia).
Zbadaj, zanim wykluczysz! Mądre podejście do diagnostyki
Jeśli podejrzewasz, że to jedzenie napędza Twoje ataki swędzenia, nigdy nie działaj w pojedynkę. Pierwszym krokiem powinno być prowadzenie dokładnego dzienniczka żywieniowego przez minimum dwa tygodnie. Zapisuj w nim wszystko, co jesz, wypijasz oraz jak w danym dniu i nocy wyglądała Twoja skóra i natężenie świądu.
Z takim materiałem udaj się do alergologa oraz doświadczonego dietetyka klinicznego. Lekarz na podstawie objawów może zlecić celowane testy z krwi (tzw. specyficzne IgE) na konkretne pokarmy, by sprawdzić, czy mamy do czynienia z klasyczną alergią, z kolei dietetyk ułoży bezpieczny, przeciwzapalny jadłospis, który odżywi Twoją skórę, oszczędzając Ci frustracji i niedożywienia. Pamiętaj: dieta w AZS to maraton, a nie sprint. Cierpliwość w uszczelnianiu jelit i barier skórnych w końcu przyniesie długo wyczekiwaną ulgę.
